Τρίτη, 16 Ιουλίου 2024

Γυναίκες ιατροί στην στον αρχαίο ελληνικό κόσμο (Υγεία)

Δρ Ευαγγελία Δανιήλ, Ιατρός πνευμονολόγος-φυματιολόγος

Η ΥΓΕΙΑ, στην Μυθολογία κατά μία εκδοχή είναι αδελφή ή σύζυγος του Ασκληπιού και κατά άλλη εκδοχή, κόρη του Ασκληπιού και της Ηπιόνης. Ο Ορφικός ύμνος στην θεοποιημένη Υγεία, περιγράφει την σημασία που έδιναν η αρχαίοι Έλληνες στην υγεία, που όταν την έχουμε δεν κατανοούμε το θεικό αυτό δώρο και που χωρίς αυτήν, όλα είναι μάταια και ανώφελα.

ΟΡΦΙΚΟΣ ΥΜΝΟΣ ΥΓΕΙΑΣ (Ορφικά Πασά)

Ἱμερόεσσ᾽, ἐρατή, πολυθάλμιε, παμβασίλεια, κλῦθι, μάκαιρ᾽ Ὑγίεια, φερόλβιε, μῆτερ ἁπάντων· ἐκ σέο γὰρ νοῦσοι μὲν ἀποφθινύθουσι βροτοῖσι, πᾶς δὲ δόμος θάλλει πολυγηθὴς εἵνεκα σεῖο, καὶ τέχναι βρίθουσι· ποθεῖ δέ σε κόσμος, ἄνασσα, μοῦνος δὲ στυγέει σ᾽ Ἀίδης ψυχοφθόρος αἰεί, ἀιθαλής, εὐκταιοτάτη, θνητῶν ἀνάπαυμα, σοῦ γὰρ ἄτερ πάντ᾽ ἐστὶν ἀνωφελῆ ἀνθρώποισιν· οὔτε γὰρ ὀλβοδότης πλοῦτος γλυκερὸς θαλίηισιν, οὔτε γέρων πολύμοχθος ἄτερ σέο γίγνεται ἀνήρ πάντων γὰρ κρατέεις μούνη καὶ πᾶσιν ἀνάσσεις. ἀλλά, θεά, μόλε μυστιπόλοις ἐπιτάρροθος αἰεὶ ῥυομένη νούσων χαλεπῶν κακόποτμον ἀνίην.

Νεοελληνική Απόδοση

Εσένα που σε ποθούν όλοι, αξιαγάπητη, που δίνεις ζωή στα πάντα, βασίλισσα όλων, άκουσε με, μακάρια Υγεία, εσύ που κάνεις ευτυχισμένους τους ανθρώπους, μητέρα όλων, γιατί αφ’ ενός, εσύ διώχνεις τις ασθένειες, και αφ’ ετέρου, χάρη σε εσένα κάθε σπίτι πάλι ανθοφορεί, γεμάτο χαρά, και φορτωμένο από τέχνες, ο δε κόσμος  σε ποθεί, βασίλισσα, και μόνον ο Άδης ο πάντα θανατηφόρος σε μισεί, εσύ πάντοτε θαλερή,  σε εσένα περισσότερο από όλους τους άλλους απευθύνονται οι θνητοί, για να ανακουφισθούν, γιατί χωρίς εσένα όλα είναι μάταια για τους ανθρώπους καθώς, ούτε ο πολυπόθητος Πλούτος, πού μοιράζει τα αγαθά, ούτε ο άνδρας που μόχθησε (κόπιασε) πολύ, γίνεται χωρίς εσένα, γέρων, γιατί εσύ μόνο, κυριαρχείς σε όλους, και σε όλα βασιλεύεις. Αλλά, θεά, προσέτρεξε στους μύστες πάντοτε βοηθός, και σώζε μας από την καοτυχία των φοβερών ασθενειών. (απόδοση Δρ. Ευαγγελία Δανιήλ)

Όλοι οι μεγάλοι Έλληνες φιλόσοφοι της αρχαιότητας, Πλάτων, Αριστοτέλης, κ.ά. προέτρεπαν στην διατήρηση της σωματικής υγείας, μέσω της σωστής διατροφής και της σωματικής άσκησης.

Η Υγεία αποτέλεσε θέμα πολλών καλλιτεχνικών αναπαραστάσεων σε συμπλέγματα ή αγάλματα, τα οποία την αναπαριστούν  σαν μία νέα σφριγηλή κοπέλα που μειδιά γέρνωντας το κεφάλι της με μία μικρή κλίση προς τα δεξιά ή αριστερά. Σε πολλές αγαλματικές συνθέσεις  ο θεός Ασκληπιός απεικονίζεται μαζί με την Υγεία.

Υγεία, εσύ που είσαι η πιο σεβάσμια μεταξύ των μακάρων θεών, ας μοιραστώ μαζί σου το υπόλοιπο της ζωής μου, ας είσαι η πρόθυμη συγκάτοικός μου, μαζί με τον πλούτο και την ευχή των γονέων. Είτε κυνηγάμε την δόξα, είτε τους κρυφούς πόθους της Αφροδίτης, είτε άλλη θεόσταλτη χαρά ή ανακούφιση από τον πόνο, μαζί σου μακάρια θεά όλα ανθίζουν και η άνοιξη των Χαρίτων λάμπει, χωρίς εσένα κανένας δεν υπήρξε ευτυχισμένος.

Τις πρώτες αναφορές του ονόματός της Υγείας, τις βρίσκουμε αρχικά στα Ομηρικά έπη ως προσωποποίηση μιας αφηρημένης ιδέας που δινόταν ως προσδιοριστικό άλλων θεοτήτων και ιδιαίτερα της θεάς Αθηνάς. Όταν αργότερα, καθιερώθηκε ως κόρη του Ασκληπιού, απέκτησε και αυτή το ίδιο σύμβολο, το σύμβολο της Ιατρικής, δηλαδή το φίδι. Το σύμβολο αυτό τη συνοδεύει σε όλες τις αναπαραστάσεις της, στις οποίες  ή το κρατά στο ένα της χέρι ή το τυλίγει γύρω από το σώμα της  ή το έχει δίπλα της.

Λατρευόταν στην Κόρινθο, στην Επίδαυρο, στην Τεγέα, στη Μεγαλόπολη, στη Μαντίνεια, στην Πέργαμο, κ.τ.λ. Στο ιερό της Τιτάνης της Πελοποννήσου, οι γυναίκες προσέφεραν θυσία τα μαλλιά τους και τα κρεμούσαν στο λατρευτικό άγαλμα της θεάς. Η λατρεία της απέκτησε μεγάλη αίγλη στην Αθήνα τον 5ο αιώνα π.Χ. Η θεά Αθηνά είχε επίσης την προσωνυμία Αθηνά η Υγεία.

 

Ο Πλούταρχος αναφέρει ότι «κατά την οικοδόμηση της Ακρόπολης, συνέβη ένα παράξενο ατύχημα, το οποίο κατέδειξε ότι η θεά, δεν ήταν αντίθετη προς το έργο, αλλά αρωγός της προσπάθειας για την περάτωση και την τελειότητα του έργου. Ένας από τους τεχνίτες, γλιστρώντας έπεσε από μεγάλο ύψος και η εκτίμηση των τραυμάτων του δεν άφηνε περιθώρια αποκατάστασης και θεραπείας. Ο Περικλής ήταν πολύ στεναχωρημένος για το συμβάν , αλλά η θεά εμφανίστηκε το βράδυ στον ύπνο του και του υπέδειξε θεραπεία, την οποία εφάρμοσε ο Περικλής και σε σύντομο χρονικό διάστημα ο τεχνίτης θεραπευμένος, με την υπόδειξη της θεάς, επανήλθε σε πλήρη δραστηριότητα. (Πλούταρχος, Περικλής 13.8)»