Τρίτη, 25 Ιανουαρίου 2022
Καθαρός Ουρανός
0°C Αθήνα

1 € = $ 1.1331
1 $ = € 0.8825

Η χρήση της γνώσης από τα αρχαία Ασκληπιεία στη σύγχρονη Ιατρική

nea-acropoli-asklipeion.jpg

Δρ Ευαγγελία Δανιήλ, Ιατρός Πνευμονολόγος - Φυματιολόγος

Από το ομιχλώδες μακρινό παρελθόν της εμφάνισης του ανθρώπου στη Γη, αρχίζει η αγωνία και ο αγώνας του με τους ορατούς και τους αόρατους εχθρούς, τα στοιχεία της φύσης και τις ασθένειες.

 

Ο γυμνός άνθρωπος χωρίς τα μακριά νύχια του αρπακτικού, χωρίς τα γρήγορα πόδια των κυνηγετικών ζώων, χωρίς τον όγκο του μεγάλων θηλαστικών, του ελέφαντα ή των δεινοσαύρων, χωρίς το τρίχωμα των ζώων για να ζεσταίνεται, έχει μόνο το μυαλό του να παρατηρεί, να καταγράφει, να επεξεργάζεται τις πληροφορίες, να κρίνει, να σκέφτεται επαγωγικά, να οργανώνεται σε έλλογες κοινωνίες, να φτιάχνει σπίτια, όπλα, εργαλεία, μηχανήματα και κάθε τι που θα του κάνει την ζωή ευκολότερη και θα τον προστατεύει από τις ασθένειες.

Η πάλη του ανθρώπου με την ασθένεια γενικότερα, σε ένα γήινο περιβάλλον σχεδιασμένο να του τα παρέχει όλα, αλλά και να μπορεί να του τα πάρει όλα, θεμελίωσε από χιλιάδων ετών την Επιστήμη της Ιατρικής και όχι μόνο.

Κατά την εξελικτική πορεία της Ιατρικής- θεραπευτικής Επιστήμης από την φοβική και μοιρολατρική αντιμετώπιση των ασθενειών, ως θεϊκή τιμωρία, από μάγους-θεραπευτές, στην Ιατρική του Ασκληπιού, του Ιπποκράτη, των ολιστικών Ασκληπιείων, του Γαληνού, κ.ά, στην μετέπειτα άγνοια και δεισιδαιμονία του Μεσαίωνα, μέχρι την εξελιγμένη Τεχνολογικά εποχή μας, η Ιπποκρατική ρήση «ωφελέειν, ή μη βλάπτειν» αποτελεί τον σηματοδότη για την Παγκόσμια Ιατρική Κοινότητα.

Στα ταξίδια στον Ελλαδικό χώρο, στα διάσπαρτα μνημεία της αρχαιότητας  και των Ασκληπιείων, μας διαπερνά η ιερότητα και το δέος, που διακατείχε τους ασθενείς, που προσήρχοντο γεμάτοι ελπίδα, ζητώντας την βοήθεια του Απόλλωνα ή του Ασκληπιού ή των θεαινών ή θεοτήτων.

Μέσα από τα νοητικά ταξίδια μας στο παρελθόν των μνημείων, που η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως, ξαναβλέπουμε τα μεγαλόπρεπα κλασσικά οικοδομήματα των Ασκληπιείων, τα γυμναστήρια, τα θέατρα, τα αγάλματα, τις κρήνες, μέσα σε ένα φυσικό περιβάλλον που προκαλούσε ψυχική ανάταση και που το πέρασμα του αέρα και του ήλιου μέσα από τις φυλλωσιές, μαζί με τον ήχο των πουλιών, την ηρεμία που απέπνεε και του σιγομουρμουρίσματος της ιαματικής πηγής προετοίμαζαν τους ασθενείς σε έναν μυητικό καθαρμό σώματος, νου και ψυχής.

Το θέατρο, στον χώρο του Ασκληπιείου, λειτουργούσε ως «Μέσον παιδευτικόν», επεδίωκε την ψυχική λύτρωση του θεατή- ασθενή, ήταν μέσον εξιστόρησης, μέσα από τις κωμωδίες και τις τραγωδίες, μυθικών και ιστορικών γεγονότων, αλλά και μνείας των παθών των θεών και των ανθρώπων και ενστάλαζε στην ψυχή των θεατών το γεμάτο κόπους κυνήγι της Αρετής και το εφήμερο της ανθρώπινης ύπαρξης. Παράλλληλα όμως, αποσπούσε και την προσοχή του ασθενή από την γήινη πραγματικότητά του.

Οι πρόγονοί μας, μέσα από την φιλοσοφική αναζήτηση της ύπαρξης της ψυχής και της ένωσής της με τον κόσμο των αθάνατων θεών, επεδίωκαν την σύζευξη του υπερβατικού κόσμου των θεών με την γήινη πραγματικότητα, μέσω της αρμονίας του νου, του πνεύματος και του σώματος, με όχημα την παιδεία και την άσκηση της Αρετής και της Ηθικής.

Τα αρχαία Ασκληπιεία, ήταν τα πρώτα οργανωμένα θεραπευτικά κέντρα της αρχαιότητας προς τιμήν του Ασκληπιού, του γήινου θεού της Ιατρικής και προσέφεραν τις υπηρεσίες τους στην ευρύτερη Ελληνική περιφέρεια για πολλούς αιώνες, από την εποχή περίπου του Τρωικού πολέμου έως τον 6ο αιώνα μ.Χ.

Η Κορωνίδα, κόρη του Φλεγύα, βασιλιά των Λαπιθών στη Θεσσαλία, ενώ ήταν έγκυος, περιμένοντας το παιδί του Απόλλωνα, ερωτεύτηκε παράφορα και αγνοώντας τις συμβουλές του πατέρα της που φοβόταν την οργή του θεού, παντρεύτηκε έναν θνητό, τον Ισχύν βασιλιά της Αρκαδίας.

Το πτηνό κόρακας, που παρακολουθούσε έτρεξε γρήγορα στον Απόλλωνα να του φέρει τα μαντάτα. Ο Απόλλωνας όταν έμαθε από τον κόρακα την απιστία της, οργισμένος καταράστηκε τον κόρακα από άσπρος να γίνει μαύρος και διέταξε την δίδυμη αδελφή του, την θεά Άρτεμη να σκοτώσει την Κορωνίδα με τα βέλη της.

Πράγματι η Άρτεμις γεμάτη θυμό για την προσβολή του αδελφού της, σημαδεύει και σκοτώνει την Κορωνίδα. Ενώ το νεκρό σώμα της Κορωνίδας καιγόταν, ο Απόλλων θέλοντας να σώσει τον γυιό του, παρακάλεσε τον Ερμή να βγάλει από την κοιλιά της το θεϊκό μωρό και να το παραδώσει στον Κένταυρο Χείρωνα, για να το φροντίσει και να το μεγαλώσει.

Ο Κένταυρος Χείρωνας, (Κένταυρος, κατά μία εκδοχή κεντώ την αύρα, το ενεργειακό ή τα ενεργειακά πλέγματα του ανθρωπίνου σώματος)  αδελφός του Δία ζούσε στο Πήλιο και δίδασκε στους θνητούς τις πολεμικές τέχνες, το κυνήγι, την μουσική, την μελέτη των ουρανίων σωμάτων, τη μαντική, την ιατρική, καλλιεργούσε θεραπευτικά - φαρμακευτικά βότανα και δίδασκε τη χρήση τους.

Ο Κένταυρος πήρε κοντά του τον Ασκληπιό και τον έμαθε όσα θαυμαστά μπορούσε να του διδάξει, «θεραπεύων πάσας τας νόσους είτε δι’ επωδών (ύμνων) είτε δια φαρμάκων είτε δι’ εγχειρήσεων». Φεύγοντας ο Ασκληπιός αργότερα από την επίβλεψη του Κενταύρου Χείρωνα, ιδρύει τα Ασκληπεία.

Ο άνθρωπος είναι σκεπτόμενο ενεργειακό σύνολο, με ελεύθερη βούληση και η ασθένεια στα Ασκληπιεία εθεωρείτο αποτέλεσμα πολύπλοκων αρνητικών αλληλεπιδράσεων περιβαλλοντικών, κοινωνικών, ψυχολογικών, νοητικών, πνευματικών και συναισθηματικών παραγόντων.

Η «φροντίδα υγείας» στόχευε στην εξομάλυνση των ψυχικών και νοητικών συγκρούσεων και στην αποκατάσταση της αρμονίας ανάμεσα στους παράγοντες αυτούς, έχοντας ως επικουρική βοήθεια την χειρουργική ιατρική επέμβαση, την βοτανοθεραπεία, την «εγκοίμηση» ως  ψυχοθεραπευτική πρακτική.

Οι ιερείς-ιατροί είχαν ολιστική αντίληψη του ασθενούς, καλή γνώση των σημείων και των συμπτωμάτων των ασθενειών, μέσα από την μακροχρόνια παρατήρηση και καταγραφή, εφήρμοζαν την κατάλληλη αγωγή θεραπεύοντας τον ασθενή και όχι την ασθένεια, (θεραπεύοντας την ψυχοσωματική νόσο) και στόχευαν στην κινητοποίηση των εσωτερικών θεραπευτικών μηχανισμών του, για την αυτοΐαση παρέχοντας στους ασθενείς κατάλληλη διατροφή, λουτροθεραπείες, αφεψήματα καθώς και την κατάλληλη προετοιμασία κάθαρσης, ώστε ο ασθενής να δεχτεί την ιαματική ονειρική επίσκεψη του ίδιου του θεού. Τα αποτελέσματα σώζονται σε επιγραφές του ναού, όπου γίνεται εκτενής περιγραφή των νόσων καθώς και τις πρακτικές θεραπείας που ακολουθήθηκαν, σύμφωνα με τις υποδείξεις του θεού Ασκληπιού.

 Ο Ιπποκράτης, ο πιο διάσημος από τους φημισμένους διδασκάλους του Ασκληπιείου της Κω, έζησε τον 5ο αιώνα π.Χ. Ήταν ένας Ασκληπιάδης καταγόμενος εκ πατρός, από τον γιο του Ασκληπιού, Ποδαλείριο και εκ μητρός από τον ήρωα της Ελληνικής Μυθολογίας, Ηρακλή.

Ο Ιπποκράτης, ο «Πατέρας της Ιατρικής», ήταν αυτός που αποσαφήνισε και δημοσίευσε τις πρώτες και βασικές αρχές της Ιατρικής Επιστήμης.

Δεν θα πρέπει παράλληλα, να ξεχνάμε ότι ο «Όρκος του Ιπποκράτη» παραμένει μια αποδεκτή μέχρι των ημερών μας, διακήρυξη των υποχρεώσεων των ιατρών, η οποία  δίνεται στους θεούς Απόλλωνα, Ασκληπιό, Υγεία και Πανάκεια (μυθικές κόρες του Ασκληπιού) θέτοντας, παράλληλα τις ηθικές υποχρεώσεις του ιατρού και ταυτόχρονα θεμελιώνοντας τα πρώτα δικαιώματα των ασθενών.

Νεοελληνική απόδοση  του Όρκου του Ιπποκράτη

ΟΡΚΙΖΟΜΑΙ ΣΤΟ ΘΕΟ ΑΠΟΛΛΩΝΑ ΤΟΝ ΙΑΤΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΘΕΟ ΑΣΚΛΗΠΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΠΑΝΑΚΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΚΑΛΟΥΜΕΝΟΣ ΤΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΘΕΩΝ, ΟΤΙ  ΘΑ ΕΚΤΕΛΕΣΩ ΚΑΤΑ ΔΥΝΑΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ ΜΟΥ ΤΟΝ ΟΡΚΟ ΑΥΤΟΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ  ΑΥΤΗ.

ΝΑ ΘΕΩΡΩ ΤΟΝ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟ ΜΟΥ, ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ , ΙΣΟ ΜΕ ΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ ΜΟΥ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΟ ΤΟΥ ΒΙΟΥ ΜΟΥ ΚΑΙ ΟΤΑΝ ΧΡΗΖΕΙ ΧΡΗΜΑΤΩΝ ΝΑ ΔΙΔΩ ΑΠΟ ΤΑ ΔΙΚΑ ΜΟΥ.

ΝΑ ΘΕΩΡΩ ΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΤΟΥ ΑΔΕΛΦΙΑ ΜΟΥ ΚΑΙ ΝΑ ΤΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΩ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗΝ ΑΥΤΗ , ΑΝ ΘΕΛΟΥΝ ΑΝΕΥ ΔΙΔΑΚΤΡΩΝ Ή ΑΛΛΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ.

ΝΑ ΜΕΤΑΔΙΔΩ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΗΘΙΚΗΣ , ΤΗΝ ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΑΛΛΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΣΤΟΥΣ ΥΙΟΥΣ ΜΟΥ,  ΣΤΟΥΣ ΥΙΟΥΣ ΤΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΥ ΜΟΥ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ  ΕΓΓΕΓΡΑΜΜΕΝΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ, ΠΟΥ ΕΔΩΣΑΝ ΤΟΝ ΙΑΤΡΙΚΟΝ ΟΡΚΟ, ΚΑΙ ΣΕ ΚΑΝΕΝΑΝ ΑΛΛΟ.

ΘΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΩ ΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΠΡΟΣ ΟΦΕΛΟΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ, ΑΛΛΑ  ΠΟΤΕ ΓΙΑ ΝΑ ΒΛΑΨΩ Ή ΝΑ ΑΔΙΚΗΣΩ.

ΟΥΤΕ ΘΑ ΔΙΔΩ ΘΑΝΑΤΗΦΟΡΟ ΦΑΡΜΑΚΟ ΣΕ ΚΑΠΟΙΟΝ ΠΟΥ ΘΑ ΜΟΥ ΤΟ ΖΗΤΗΣΕΙ, ΟΥΤΕ ΘΑ ΥΠΟΔΕΙΞΩ.

ΠΑΡΟΜΟΙΩΣ ΔΕΝ ΘΑ ΠΡΟΚΑΛΕΣΩ  ΣΕ ΕΓΚΥΟ ΕΚΤΡΩΣΗ.

ΘΑ ΔΙΑΤΗΡΩ ΑΓΝΗ ΚΑΙ ΑΣΠΙΛΗ ΚΑΙ ΤΗ ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΜΟΥ .

ΔΕΝ ΘΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΩ ΝΥΣΤΕΡΙ, ΟΥΤΕ ΣΕ ΑΥΤΟΥΣ ΠΟΥ ΠΑΣΧΟΥΝ ΑΠΟ ΛΙΘΙΑΣΗ , ΑΛΛΑ ΘΑ ΠΑΡΑΧΩΡΩ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΥΤΗ ΣΤΟΥΣ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ.

ΣΕ ΟΣΑ ΣΠΙΤΙΑ ΕΙΣΕΡΧΟΜΑΙ, ΘΑ ΕΙΝΑΙ ΓΙΑ ΝΑ ΒΟΗΘΗΣΩ ΤΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΘΑ ΑΠΕΧΩ, ΑΠΟ ΟΠΟΙΑΔΗΠΟΤΕ  ΕΣΚΕΜΜΕΝΗ ΒΛΑΒΗ Ή ΦΘΟΡΑ  ΚΑΙ ΙΔΙΩΣ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΗΣΙΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ ΜΕ ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΣ ΚΑΙ ΔΟΥΛΟΥΣ.

ΚΑΙ ΟΣΑ ΤΥΧΟΝ ΔΩ Ή ΑΚΟΥΣΩ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ Ή ΤΗΣ  ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Ή ΚΑΙ ΠΕΡΑ ΑΥΤΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΒΙΟ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ, ΔΕΝ ΘΑ ΤΑ ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΩ, ΘΕΩΡΩΝΤΑΣ ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ  ΑΥΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ. 

ΑΝ ΤΗΡΩ ΑΥΤΟΝ ΤΟΝ ΟΡΚΟ ΚΑΙ ΔΕΝ ΤΟΝ ΠΑΡΑΒΩ, ΑΣ ΧΑΙΡΩ ΠΑΝΤΟΤΕ ΥΠΟΛΗΨΕΩΣ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ  ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΜΟΥ.

ΑΝ ΟΜΩΣ ΤΟΝ ΠΑΡΑΒΩ ΚΑΙ ΚΑΤΑΠΑΤΗΣΩ ΤΟΝ ΟΡΚΟ ΜΟΥ, ΑΣ ΠΑΘΩ ΤΑ ΑΝΤΙΘΕΤΑ .

Αν και διαχώρισε την Ιατρική από τη Φιλοσοφία, ο Ιπποκράτης δεν παραμέλησε να προσδώσει βαρύνουσα σημασία στις ηθικές αξίες, την ιατρική δεοντολογία και στο φιλοσοφικό στοχασμό «ιητρός γαρ φιλόσοφος ισόθεος», επισημαίνοντας ότι: «Ο βίος βραχύς, η τέχνη μακρά, ο καιρός οξύς, η πείρα σφαλερή και η κρίσις χαλεπή».

Λίγο διαρκεί η παραμονή του ανθρώπου πάνω στη Γη, γι’ αυτό ο Ιπποκράτης προσπάθησε να κάνει την παραμονή αυτή πιο υποφερτή, πρεσβεύοντας ό,τι στον πυρήνα της Ιατρικής βρίσκεται πάντα η ανθρώπινη σχέση ιατρού-ασθενή, μια σχέση, που πρέπει να παραμένει ανεπηρέαστη από τις οποιεσδήποτε επιστημονικές, τεχνικές ή τεχνολογικές εξελίξεις.

Στη Μακεδονία, ο φημισμένος φιλόσοφος, ιατρός και διδάσκαλος του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ο Αριστοτέλης, 4ος αιώνας π.Χ, ήταν άλλος ένας φημισμένος Ασκληπιάδης καθώς κατάγεται από τον άλλο υιό του Ασκληπιού, τον Μαχάονα.

Πρέπει να τονίσουμε ότι, παρ’ όλο το διωγμό που  υπέστη ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός, ως ειδωλολατρική πρακτική, κυρίως από τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο, το 392 μ.Χ., η λατρεία του Ασκληπιού και η προσέλευση ασθενών στα Ασκληπιεία, δεν έγινε δυνατό να εξαλειφθεί τελείως για, περίπου, δύο αιώνες ακόμη, σηματοδοτώντας τον Μεσαίωνα με την έλλειψη κανόνων υγιεινής, την δαιμονοποίηση των ασθενειών, το κυνήγι των μαγισσών και την Ιερά Εξέταση.

Σήμερα, ο δυτικός πολιτισμός μας διατρέχοντας τον Μεσαίωνα και την εποχή του Διαφωτισμού, παρέλειψε να μελετήσει την πολύτιμη και ξεχασμένη εμπειρία των ελληνικών Ασκληπιείων και έχοντας ως αφετηρία εκκίνησης και εξέλιξης το εκκλησιαστικό ίδρυμα του δυτικού Μεσαίωνα, έχει υιοθετήσει διαμετρικά αντίθετες θεωρήσεις φροντίδας υγείας.

Ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια των τελευταίων 200 ή 300 χρόνων η Ιατρική, στον δυτικό πολιτισμό, εξουσιάζεται από μια αντίληψη που ονομάστηκε «κλινικό» ή «βιοϊατρικό πρότυπο».

Το «Bιοϊατρικό πρότυπο» υποστηρίζει «την μηχανική άποψη του ανθρωπίνου σώματος και αντιμετωπίζει τον άνθρωπο ως σύνολο ξεχωριστών οργάνων και ιστών. Σύμφωνα με την μηχανική αντίληψη, κάθε φορά που δεν λειτουργεί σωστά ένα όργανο του σώματος, η ιατρική εφαρμόζει εντοπισμένη και μεμονωμένη ιατρική φροντίδα σε αυτό το κομμάτι της μηχανής και με τον τρόπο αυτό προσπαθεί να επιφέρει την ίαση».

Στη σημερινή εποχή, που ο ασθενής ονομάζεται αγοραστής προϊόντων υγείας και ο ιατρός ή το Νοσοκομείο πάροχος υγείας, τα μεγάλα γραφειοκρατικά και πολλές φορές πολυδαίδαλα, απρόσωπα νοσοκομεία, που προσανατολίζονται σε άριστη ξενοδοχειακή υποδομή και συνεχώς εξελισσόμενο τεχνολογικό εξοπλισμό, εκμηδενίζουν την προσωπικότητα του ασθενούς, με αποτέλεσμα η νοσοκομειακή νοσηλεία, ακόμα και η πιο άριστη, να αποτελεί μια εμπειρία, που πολλοί φοβούνται να βιώσουν.