Κάθε χρόνο στις 15 Σεπτεμβρίου, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά έναν από τους πιο ξεχωριστούς και αγαπητούς μάρτυρες των πρώτων χριστιανικών αιώνων, τον Άγιο Μεγαλομάρτυρα Νικήτα τον Γότθο. Το όνομά του, άρρηκτα συνδεδεμένο με τη λέξη «νίκη», δεν αποτελεί απλώς μια λεξικολογική αναφορά, αλλά μια ζωντανή περιγραφή της πνευματικής του πορείας: ένας άνθρωπος που κατέκτησε την αιώνια νίκη απέναντι στον φόβο, την εξουσία και τον ίδιο τον θάνατο.
Επιμέλεια από την Χριστίνα Πάππας
Η μορφή του Αγίου Νικήτα ξεχωρίζει γιατί καταρρίπτει τα γεωγραφικά και εθνοτικά σύνορα της εποχής του. Δεν γεννήθηκε στα μεγάλα αστικά κέντρα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ούτε στους κόλπους του ελληνιστικού πολιτισμού. Ήταν γέννημα και θρέμμα των Γότθων, ενός λαού που οι Ρωμαίοι χαρακτήριζαν «βάρβαρο», αποδεικνύοντας ότι το μήνυμα του Ευαγγελίου ριζώνει σε κάθε καρδιά που διψά για αλήθεια.
Ο Νικήτας έζησε στα μέσα του 4ου αιώνα μ.Χ., στις πεδιάδες βόρεια του ποταμού Ίστρου (του σημερινού Δούναβη). Ήταν επιφανής στρατιώτης, ευγενικής καταγωγής, με ξεχωριστό παράστημα, ευστροφία και γενναιότητα. Σε έναν κόσμο όπου κυριαρχούσε η σκληρότητα και η παγανιστική λατρεία, ο νεαρός αξιωματικός αναζητούσε κάτι βαθύτερο από τη στρατιωτική δόξα.
Η καμπή στη ζωή του ήρθε μέσα από τη γνωριμία του με τον επίσκοπο των Γότθων, Θεόφιλο —τον ίδιο φωτισμένο ιεράρχη που συμμετείχε στην Α' Οικουμενική Σύνοδο της Νίκαιας το 325 μ.Χ. και είχε αρχίσει να μεταφράζει τις Γραφές στη γοτθική γλώσσα. Ο Νικήτας κατηχήθηκε, πίστεψε με όλη τη δύναμη της ψυχής του και βαπτίστηκε χριστιανός.
Από εκείνη τη στιγμή, η ζωή του άλλαξε ρότα. Δεν ήταν πλέον μόνο ένας στρατιώτης του επίγειου ηγεμόνα, αλλά ένας φλογερός κήρυκας του Χριστού. Περιόδευε ανάμεσα στους συμπατριώτες του, βοηθούσε τους αδύναμους, μιλούσε για τη συγχώρεση, την αγάπη και την αιώνια ζωή, οδηγώντας πολλούς Γότθους να εγκαταλείψουν τα είδωλα και να δεχθούν το βάπτισμα.
Η ώρα της δοκιμασίας και η πυρά
Η ραγδαία εξάπλωση του Χριστιανισμού προκάλεσε την οργή του παγανιστή ηγεμόνα των Γότθων, Αθανάριχου. Θεωρώντας ότι η νέα πίστη απειλούσε την ενότητα και τις πολεμικές παραδόσεις της φυλής, ο Αθανάριχος εξαπέλυσε έναν αδυσώπητο διωγμό εναντίον των Χριστιανών περί το 370–372 μ.Χ.
Ο Νικήτας, όντας εξέχουσα προσωπικότητα και ανοιχτός υπερασπιστής της πίστης, βρέθηκε αμέσως στο στόχαστρο. Συνελήφθη και οδηγήθηκε ενώπιον του άρχοντα. Ο Αθανάριχος επιχείρησε αρχικά με κολακείες και υποσχέσεις αξιωμάτων να τον μεταπείσει, γνωρίζοντας τη στρατιωτική του αξία. Όταν διαπίστωσε ότι η απόφαση του Νικήτα ήταν ακλόνητη, η στάση του μετατράπηκε σε λυσσαλέα μανία.
Ακολούθησαν βασανιστήρια απάνθρωπα: μαστιγώσεις, εξαρθρώσεις μελών, στέρηση τροφής και εξευτελισμοί. Ο Νικήτας παρέμεινε γαλήνιος, αντλώντας δύναμη από την προσευχή. Το τέλος γράφτηκε όταν ο ηγεμόνας διέταξε να τον ρίξουν ζωντανό μέσα σε ένα αναμμένο καμίνι.
Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, ο μάρτυρας παρέδωσε το πνεύμα του μέσα στις φλόγες προσευχόμενος, αλλά όταν η φωτιά έσβησε, το σώμα του βρέθηκε ανέπαφο, χωρίς ίχνος εγκαύματος, σαν να κοιμόταν ήρεμα. Ένας πιστός χριστιανός φίλος του, ο Μαριανός, παρέλαβε κρυφά το τίμιο λείψανο, το οποίο αργότερα μεταφέρθηκε στην Κιλικία και στη συνέχεια στην Κωνσταντινούπολη, όπου επιτελέστηκαν αναρίθμητα θαύματα.
Στη λαϊκή συνείδηση και την ορθόδοξη παράδοση, ο Άγιος Νικήτας τιμάται ιδιαίτερα ως προστάτης των παιδιών, των ασθενών που υποφέρουν από παθήσεις των οστών και των αρθρώσεων, αλλά και όσων δοκιμάζονται από άδικες κατηγορίες και πειρασμούς.
Ιδιαίτερη και βαθιά είναι η ευλάβεια προς το πρόσωπό του στην Ελλάδα, με επίκεντρο την Κρήτη. Στη νότια πλευρά του νησιού, στα άγρια και επιβλητικά Αστερούσια Όρη, δεσπόζει η ιστορική Ιερά Μονή του Αγίου Νικήτα. Εκεί, πάνω από το Λιβυκό Πέλαγος, χιλιάδες προσκυνητές συρρέουν κάθε χρόνο ανήμερα της γιορτής του για να ανάψουν ένα κερί, να περπατήσουν στα απόκρημνα μονοπάτια και να ζητήσουν τη μεσιτεία του Αγίου. Το τοπίο, απόλυτα συνυφασμένο με τη λιτότητα και τη σκληράδα της πίστης, μοιάζει να καθρεφτίζει την ίδια τη ζωή του Μεγαλομάρτυρα.
Σε έναν κόσμο σύγχρονο, γεμάτο συμβιβασμούς, εύκολες υποχωρήσεις και πνευματική σύγχυση, η μνήμη του Αγίου Νικήτα δεν είναι ένα απλό ημερολογιακό γεγονός. Είναι μια υπενθύμιση εσωτερικής ανδρείας. Μας διδάσκει ότι η πραγματική αξία του ανθρώπου δεν κρίνεται από την καταγωγή, τα αξιώματα ή τη δύναμη των όπλων, αλλά από την καθαρότητα των αρχών του και την ετοιμότητά του να μείνει όρθιος όταν όλα γύρω του καταρρέουν.
Ο Άγιος Νικήτας παραμένει ένας αιώνιος «νικητής» —όχι επειδή επέβαλε τη θέλησή του στους άλλους, αλλά επειδή νίκησε τον εγωισμό, τον φόβο και τη φθορά, χαρίζοντας το παράδειγμά του ως ανέσπερο φως σε κάθε εποχή.
