Δευτέρα, 27 Ιουνίου 2022
Καθαρός Ουρανός
24.4°C Αθήνα

1 € = $ 1.0495
1 $ = € 0.9528

Μονή Βλατάδων: Το μοναδικό σε λειτουργία βυζαντινό μοναστήρι στη Θεσσαλονίκη. Γιατί θεωρείται ότι είχε την εύνοια των Τούρκων.

moni vlatadon thessaloniki 

Νότια της σημερινής οδού Ακροπόλεως, στην Άνω Πόλη, δεσπόζει εδώ και αιώνες η Μονή Βλατάδων. Είναι το μοναδικό βυζαντινό μοναστήρι που λειτουργεί σήμερα στη Θεσσαλονίκη και αποτελεί σταυροπηγιακή μονή, δηλαδή μοναστήρι που ανήκει στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Ιδρύθηκε στα μέσα του 14ου αιώνα σε χώρο όπου εκτιμάται ότι προϋπήρχε ναός από τους μαθητές του Γρηγορίου Παλαμά, τον κρητικής καταγωγής μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Δωρόθεο Βλατή και τον αδελφό του Μάρκο. Σύμφωνα με την παράδοση, για την ίδρυση του μοναστηριού συνέβαλε με τη διάθεση χρημάτων και η αυτοκράτειρα Αννα Παλαιολογίνα, η οποία την εποχή εκείνη είχε εγκατασταθεί στη Θεσσαλονίκη.

Το μοναστήρι είναι επίσης γνωστό με την ονομασία Τσαούς Μοναστήρι.

Σε πηγές αναφέρεται ότι μετά την κατάληψη της Θεσσαλονίκης από τους Οθωμανούς η μονή τέθηκε υπό προστασία με τουρκική φρουρά που είχε επικεφαλής έναν τσαούση, δηλαδή λοχία. Σύμφωνα με την ίδια ιστορική πηγή, η μονή απολάμβανε την προστασία των Τούρκων, διότι οι μοναχοί έδειξαν στους κατακτητές το σημείο από όπου υδροδοτούνταν η Θεσσαλονίκη. Οι Τούρκοι διέκοψαν την παροχή του νερού και οι Θεσσαλονικείς παραδόθηκαν.

Σύμφωνα με άλλη πηγή, η ονομασία Τσαούς προέρχεται από τον πρώτο Τούρκο διοικητή της Θεσσαλονίκης, που ονομαζόταν Τσαούς μπέης.

Το καθολικό του μοναστηριού αρχιτεκτονικά ανήκει στον τύπο του σταυροειδούς με τρούλο με περίστωο. Εχει όμως την ιδιαιτερότητα ο τρούλος να μη στηρίζεται σε τέσσερις κίονες, όπως συνηθίζεται, αλλά σε δύο πεσσούς και στους τοίχους του ναού.

Το ναό περιβάλλει περίστωο, που καταλήγει ανατολικά σε δύο παρεκκλήσια. Μέρος του περίστωου και το βόρειο παρεκκλήσι έγιναν μεταγενέστερα, το 1801, με την ενίσχυση του Ι. Γ. Καυταντζόγλου.

Ως προς την αρχιτεκτονική μπορούμε να πούμε πως το καθολικό είναι ένας σύνθετος εγγεγραμμένος ναός με περίστωο και ανήκει στην ομάδα των ναών- καθολικών μοναστηριών που φέρουν κοινά χαρακτηριστικά στην τυπολογία, τη μορφολογία τους και διαμόρφωσαν τη λεγόμενη: «Σχολή της Θεσσαλονίκης».

Ο τοιχογραφικός διάκοσμος του καθολικού της μονής αποκαλύφθηκε κατά τη δι άρκεια εργασιών καθαρισμού που έγιναν το 1980. Οι τοιχογραφίες χρονολογούνται ανάμεσα στο 1360 και το 1380, βρίσκονται σε διάφορα σημεία του κυρίως ναού, στον ανατολικό τοίχο της δυτικής στοάς και στα εσωράχια των τόξων. Στο εσωτερικό του ναού σώζονται εξαιρετικά δείγματα παλαιολόγειας ζωγραφικής, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζει η ένταξη του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά στο εικονογραφικό πρόγραμμα του ναού, η οποία φαίνεται πως έγινε πολύ σύντομα μετά τον θάνατό του με πρωτοβουλία πιθανώς του μαθητή του και μετέπειτα αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης, Δωρόθεου Βλαττή (1371-1379).

Οι τοιχογραφίες απεικονίζουν θέματα από το Δωδεκάορτο, θαύματα του Χριστού, μορφές ασκητών και μοναχών, ανάμεσά τους και τον Γρηγόριο Παλαμά. Αξίζει να αναφερθεί ότι οι τοιχογραφίες έχουν σφυροκοπηθεί από τους Τούρκους, οι οποίοι το συνήθιζαν για να καταφέρουν να τις καλύψουν με κονίαμα.

Σύμφωνα με τοπικές παραδόσεις, η Μονή Βλατάδων είναι κτισμένη στον τόπο όπου κήρυξε ή διέμενε ο Απόστολος Παύλος κατά την παραμονή του στη Θεσσαλονίκη.

Επί πατριαρχείας του Οικουμενικού Πατριάρχου Νείλου (1380-1388), εκδόθηκε πατριαρχικό σιγίλλιο. Στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας η Μονή γνώρισε μεγάλη ακμή και απέκτησε προνόμια που επικυρώθηκαν με φιρμάνι του Μωάμεθ Β΄ το 1446.

Σήμερα, η Μονή διαθέτει Σκευοφυλάκιο όπου παρουσιάζονται φορητές εικόνες, γλυπτά, χειρόγραφα και άλλα κειμήλια της Μονής από τον 12ο αιώνα ως σήμερα και έχει μια ακμάζουσα μοναστική κοινότητα υπό την ηγουμενεία του Θεοφιλεστάτου Επισκόπου Αμορίου Νικηφόρου Ψυχλούδη.

Παράλληλα, η Μονή φιλοξενεί από το 1968, το Πατριαρχικό Ίδρυμα Πατερικών Μελετών, το οποίο αποτελεί Θεολογικό επιστημονικό Ίδρυμα του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

Πληροφορίες: Πατριαρχικό Ίδρυμα Πατερικών Μελετών