Δευτέρα, 22 Ιουλίου 2024

Ταξιδεύουμε με σκάφος στις Σπέτσες, την αρχόντισσα του Αργοσαρωνικού

spetses eva main

Ο καιρός στην Ελλάδα έχει αρχίσει να δείχνει το καλοκαιρινό του πρόσωπο και μας καλεί να αποδράσουμε έστω και για λίγο από την καθημερινότητα και τα προβλήματα. Αυτό το τριήμερο, εμείς επιλέξαμε να επισκεφθούμε τις Σπέτσες, το αρχοντικό νησί του Αργοσαρωνικού, με τη σπουδαία ιστορία.

 Εύα Κουτουμάνου

σπετσες

Οι Σπέτσες είναι το μακρινότερο, σε ναυτικά μίλια, νησί του Αργωσαρονικού από την Αττική για αυτό και συνήθως είναι ο τελευταίος προορισμός που επισκεπτόμαστε σε ένα ιστιοπλοϊκό ταξίδι. Εναλλακτικά, μπορούμε να πάμε οδικώς μέχρι το Πόρτο Χέλι, τρεις ώρες περίπου με το αυτοκίνητο, από εκεί οι Σπέτσες είναι ακριβώς απέναντι, σε μικρή απόσταση, και υπάρχουν θαλάσσια ταξί και τακτικά καραβάκια από την Κόστα.

Η ιστορία των Σπετσών

Οι Σπέτσες έχουν ένα παρελθόν που μετράει σχεδόν 5.000 χρόνια. Σύμφωνα με τα αρχαιολογικά ευρήματα, πρωτοκατοικήθηκαν από την Πρωτοελλαδική εποχή, δηλαδή περίπου από το 2300 π.Χ. Μαζί με τα ευρήματα της Πρωτοελλαδικής εποχής βρέθηκαν και άλλα των Μυκηναϊκών χρόνων και κατόπιν των πρώτων Βυζαντινών αιώνων.

Ανέκαθεν οι Σπέτσες χρησιμοποιούνταν ως σταθμός ανεφοδιασμού των πλοίων που κατευθύνονταν προς τις Πελοποννησιακές ακτές.

Από το 1200 μέχρι το 1460 οι Σπέτσες υπάγονται στους Ενετούς τους οποίους διαδέχτηκαν μετά οι Τούρκοι μέχρι την Απελευθέρωση.

Στην αρχαιότητα το νησί ονομάζονταν Πιτυούσα, από τα πεύκα (πίτυς) που αφθονούσαν στο νησί.

Το όνομα «Σπέτσαι» αναφέρεται για πρώτη φορά το 1481 σε έκθεση κάποιου Ενετού ναυάρχου. Το όνομα αυτό προέρχεται από μετασχηματισμό του ονόματος Πιτυούσα που έκαναν οι Αρβανίτες οι οποίοι κατοικούσαν το νησί τον 15ο αιώνα. Η Πιτυούσα μετατράπηκε σε Πέτσα και σ’ αυτό, πιθανότατα οι Ιταλοί, πρόσθεσαν το “Σ” στην αρχή.

Μία άλλη δημοφιλής εκδοχή είναι ότι το όνομα Πέτσα προέρχεται από την ιταλική λέξη pezza (πετσέτα) επειδή από τα απέναντι βουνά της Κυνουρίας το νησί φαινόταν επίπεδο, σαν ένα κομμάτι βαμβακερού υφάσματος.

Κατά τον Έλληνα λεξικογράφο και ιστορικό Βυζάντιο Σκαρλάτο το νησί πήρε το όνομα του από την ιταλική λέξη pesce ή pescia (ψάρι), «καθ’ όσον όντως η νήσος αύτη είναι εξαιρέτως ιχθυόεσσα».

Οι Τούρκοι αποκαλούσαν το νησί «Σούλιτζα» ή «Σούλεζα» δηλαδή «Υδρόνησο» (από την τουρκική λέξη su, νερό) λόγω των πηγών και των πολλών νερών που ανέβλυζαν στο νησί.

σπετσες

Οι Σπέτσες ήταν το πρώτο από τα τρία μεγάλα ναυτικά νησιά -Ύδρα, Σπέτσες, Ψαρά - που ύψωσε το λάβαρο της Επανάστασης στις 3 Απριλίου του 1821 μετά τη Δοξολογία στον Ναό του Αγίου Νικολάου.

Πρωτοστάτες στην Επανάσταση του 21 οι ηρωικές Σπέτσες έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην απελευθέρωση της Ελλάδας από την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Η αρχόντισσα Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα, ο καραβοκύρης Ανδρέας Μιαούλης, ο πρόκριτος Χατζηγιάννης Μέξης και ο πυρπολητής Κοσμάς Μπαρμπάτσης, ο οποίος δεν είχε πλούσια καταγωγή ή καράβια αλλά με την θριαμβευτή και παράτολμη επίθεση του στην τουρκική ναυαρχίδα κατά τη Ναυμαχία των Σπετσών το 1822 ανάγκασε τους Τούρκους να υποχωρήσουν κι έκρινε στην πραγματικότητα την έκβαση της ναυμαχίας, όλοι συγκεντρώθηκαν και έδρασαν στο νησί των Σπετσών.

Η σημαία τους είχε στη μέση έναν σταυρό πάνω σε μια ανεστραμμένη ημισέληνο, μια άγκυρα ως σύμβολο ελπίδας, ένα φίδι και μια κουκουβάγια των οποίων η ερμηνεία διίσταται, μια λόγχη για τις ένδοξες μάχες των αρχαίων Ελλήνων και στις δύο πλευρές του σταυρού οι λέξεις «Ελευθερία ή Θάνατος», έτσι ξεκίνησε η απελευθέρωση της Ελλάδας, από τις Σπέτσες.

Μετά το τέλος της Επανάστασης και τη δημιουργία του Ελληνικού κράτους, οι Σπέτσες, παρά την συμβολή τους στην απελευθέρωση, επισκιάζονται από την οικονομική ανάπτυξη των Αθηνών. Αρχίζουν να παρακμάζουν ως εμπορικό και ναυτιλιακό κέντρο και παράλληλα μειώνεται ο πληθυσμός τους.

spetses

Στις αρχές του 20ου αιώνα αρχίζει ο εκσυγχρονισμός του νησιού και η αναβάθμιση του σε θέρετρο του αθηναϊκού τζετ σετ, κυρίως με πρωτοβουλία του εθνικού ευεργέτη Σωτήριου Αναργύρου, γόνου πλούσιας Σπετσιώτικης οικογένειας εφοπλιστών. Αυτός είχε μεταναστεύσει το 1868, σε μικρή ηλικία, στη Νέα Υόρκη της Αμερικής οδηγούμενος από το εμπορικό του ένστικτο.

Το 1894 επιστρέφει για πρώτη φορά στις Σπέτσες. Ξανάρχεται τον επόμενο χρόνο οπότε γνωρίζει και λίγο αργότερα παντρεύεται τη δεύτερη εξαδέλφη του Ευγενία Αναργύρου. Το ζεύγος γυρίζει στην Αμερική για τρία ακόμη χρόνια. Η νοσταλγία όμως της γυναίκας του για το νησί ωθεί τον Αναργύρου να πουλήσει τις επιχειρήσεις του στην Αμερική και να εγκατασταθεί στις Σπέτσες. Από την πώληση της καπνοβιομηχανίας του και μόνο εισέπραξε το τότε ιλιγγιώδες ποσό των 650.000 δολαρίων. Η επιστροφή του Αναργύρου στο νησί ήταν η αρχή της ανάπτυξης των Σπετσών.

 σπετσες

Ο ηρωισμός και η ναυτική δύναμη και δεξιότητα των Σπετσιωτών δεν σταμάτησε μετά την Επανάσταση, το νησί πρόσφερε πολλούς αξιωματικούς και ναύτες και στους δύο Παγκόσμιους Πολέμους, που πολέμησαν και θυσιάστηκαν άλλη μια φορά για την πατρίδα, από τα Δαρδανέλια στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο μέχρι τη Μέση Ανατολή στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι Σπετσιώτες ναυτικοί τιμήθηκαν με τον Σταυρό του Έθνους για επιχειρήσεις στην Μεσόγειο, στον Ατλαντικό ακόμα και στον Ινδικό Ωκεανό.

Δεν είναι τυχαίο λοιπόν που οι Σπετσιώτες νοιώθουν τόσο περήφανοι για τη ναυτική τους παράδοση. «Τιμή στον Σπετσιώτη ναυτικό» γράφει επάνω στη λιτή, λευκή, μαρμάρινη στήλη και δε θα μπορούσα να συμφωνήσω περισσότερο.

Η «Αρμάτα» και ο Διεθνής Αγώνας Κλασσικών και Παραδοσιακών Σκαφών

Σε ανάμνηση της ιστορικής ναυμαχίας που έγινε στις 8 Σεπτεμβρίου του 1822, οι Σπετσιώτες έκτισαν την εκκλησία της Παναγίας της Αρμάτας και γιορτάζουν τη Ναυμαχία των Σπετσών κάθε χρόνο με μία τεράστια γιορτή που κρατάει μία εβδομάδα και κορυφώνεται με την αναπαράσταση της ναυμαχίας και την πυρπόληση της τουρκικής ναυαρχίδας, το δεύτερο Σάββατο του Σεπτεμβρίου. Αξίζει να βρεθεί κάποιος στο νησί κατά τη διάρκεια της «Αρμάτας» αρκεί να φροντίσει εγκαίρως για κατάλυμα ή θέση σε ένα από τα δύο λιμάνια γιατί το νησί πλημμυρίζει με κόσμο εκείνες τις μέρες.

Πέρα από την «Αρμάτα», η ναυτική και ιστιοπλοϊκή παράδοση του νησιού τιμάται κάθε χρόνο και με έναν από τους πιο εντυπωσιακούς ιστιοπλοϊκούς αγώνες στην Ελλάδα και στον κόσμο, τον Διεθνή Αγώνα Κλασσικών και Παραδοσιακών Σκαφών, Spetses Classic Yacht Regatta. Μερικοί από τους καλύτερους ιστιοπλόους μας όπως το χάλκινο δίδυμο των Ολυμπιακών του Ρίου, Μάντης-Καγιαλής, αγωνίζονται με τα πιο εντυπωσιακά ξύλινα σκαριά που υπάρχουν στην Ελλάδα, όμοια με έργα τέχνης.

σπετσες

Επίλεκτα πληρώματα έρχονται από κάθε γωνιά του πλανήτη, κυρίως από την Ευρώπη, και τις τέσσερις μέρες που διαρκεί η Ρεγκάτα είναι μαγεία να βρεθείτε στο νησί. Ο αγώνας αυτός είναι εμβληματικός για το ηρωικό νησί των Σπετσών. 

Σπέτσες τέως βασιλιάς Κωνσταντίνος

Σε έναν από τους αγώνες που συμμετείχα, το 2018, είχα την χαρά και την τιμή να γνωρίσω τον τέως βασιλιά Κωνσταντίνο, ο οποίος αγωνιζόταν κάθε χρόνο με το πανέμορφο σκάφος του, την Αφρόεσσα, γνωστός, άλλωστε, ιστιοπλόος και χρυσός Ολυμπιονίκης στους Ολυμπιακούς της Ρώμης το 1960, με τα χρώματα της Ελλάδας.

Μία ακόμα αξιοσημείωτη αθλητική διοργάνωση είναι το Spetses Marathon και συνδυάζει κολυμβητικούς αγώνες διάπλου Σπετσών και αγώνες δρόμου. 

Οι ομορφιές των Σπετσών

Όποια εποχή κι αν τις επισκεφθείτε, οι Σπέτσες αποπνέουν μια αρχοντιά, κάτι καθάρειο και ελαφρώς ελιτίστικο που σε παρασύρει να βγάλεις από μέσα σου ότι πιιο γλυκό και ρομαντικό έχεις. Σε μια τέτοια κρίση ρομαντισμού πριν χρόνια, στην πρώτη Κλασσική Ρεγκάτα που πήρα μέρος, ανεβήκαμε κι εμείς σε μια άμαξα, αυτές τις μόνιππες τις παραδοσιακές του νησιού, για να μας πάει από το Παλιό Λιμάνι στο Ποσειδώνιο, το πιο γνωστό ξενοδοχείο και ορόσημου του νησιού. Κανονικά οι άμαξες έχουν δύο αφετηρίες, η μία στο κεντρικό λιμάνι και η άλλη στην πλατεία του Ποσειδωνίου, και μπορείτε να τις μισθώσετε για μια βόλτα του νησιού με τιμή 20 ευρώ τα 20 λεπτά. Στη Χώρα των Σπετσών θα βρείτε πολλά όμορφα μαγαζιά καθώς και μια πολύ καλή μικρή ψαραγορά.

Το κέντρο της πόλης των Σπετσών είναι κοντά στο Παλιό Λιμάνι και μπορείτε να πάτε άνετα με τα πόδια μέσα από μια ευχάριστη παραλιακή διαδρομή. Η απαγόρευση των Ι.Χ. αυτοκινήτων στο νησί κάνει τη βόλτα αυτή ακόμα πιο ευχάριστη. Εκτός από τις παραδοσιακές μόνιππες άμαξες μπορείτε να μισθώσετε και κάποιο ταξί για τις μετακινήσεις σας, αν προτιμάτε.

Στο Παλιό Λιμάνι βρίσκεται και το καρνάγιο το οποίο λειτουργεί ακόμα. Κάποτε οι Σπέτσες ήταν το δεύτερο μεγαλύτερο ναυπηγικό κέντρο της Ελλάδας. Σήμερα στο απλοϊκό καρνάγιο φτιάχνονται μερικά από τα πιο όμορφα ξύλινα καΐκια που θα συναντήσετε στην Ελλάδα. Είναι ιδιαίτερη η αγάπη και η προσοχή που δίνουν οι Σπετσιώτες στα καΐκια τους όσο μικρά ή μεγάλα κι αν είναι, θα τα δείτε πάντα περιποιημένα και καλογυαλισμένα, φτιαγμένα και βαμμένα με γούστο και μεράκι.

σπετσες

Η ανατολική πλευρά του νησιού είναι η πιο κατοικημένη όπου βρίσκεται και η πόλη των Σπετσών. Οι πιο όμορφες παραλίες όμως βρίσκονται από την άλλη πλευρά του νησιού. Άγιοι Ανάργυροι, Αγία Παρασκευή και Ζωγεριά είναι μερικές από αυτές. Την τουριστική περίοδο υπάρχουν τακτικά δρομολόγια δια θαλάσσης για αυτές τις παραλίες και φυσικά μπορείτε να πάρετε και κάποιο θαλάσσιο ταξί ειδικά αν είσαστε μεγάλη παρέα.

Περιμετρικά του νησιού υπάρχουν πολλές μεγάλες και μικρές σπηλιές με πιο διάσημη την Σπηλιά του Μπεκίρη, παλιό καταφύγιο των αγωνιστών. Αν έχετε δει την αγαπημένη ταινία Τζένη Τζένη θα θυμηθείτε αμέσως το ειδυλλιακό τοπίο. Το κινηματογραφικό της όνομα ήταν η “Σπηλιά της Νεράιδας”. Την περίοδο της Επανάστασης έπαιξε σημαντικό ρόλο καθώς ήταν καταφύγιο για γυναίκες και παιδιά καθώς και μυστική αποθήκη πυρομαχικών. Μετέπειτα συνδέθηκε και με ένα θρύλο που θέλει όσα ζευγάρια πηγαίνουν εκεί ο έρωτας τους να κρατάει για πάντα.

σπετσες

Όλο το νησί αποπνέει αυτή την αριστοκρατική αίσθηση, με σπίτια και δρόμους πεντακάθαρους, πλαισιωμένα συχνά από ολάνθιστες μπουκαμβίλιες που κόβουν την ανάσα.

Το πολυτελές αρχοντικό νεοκλασικού ρυθμού του ευεργέτη Σωτήριου Αναργύρου, που τελείωσε το 1904, βρίσκεται πίσω από την Ντάπια, στο κέντρο της πόλης, και εκεί σήμερα στεγάζεται το Πνευματικό Κέντρο των Σπετσών. Θα το αναγνωρίσετε από τις δύο αιγυπτιακές σφίγγες στα δεξιά και αριστερά της εισόδου.

Αξίζει ακόμα να επισκεφθείτε το Αρχοντικό της Μπουμπουλίνας με το μοναδικό σκαλιστό ταβάνι στη μεγάλη σάλα, που λειτουργεί ως μουσείο από το 1992. Το επιβλητικό αρχοντικό με τις ψηλές καμάρες του Χατζηγιάννη Μέξη όπου στεγάζεται το Μουσείο των Σπετσών. Την Καποδιστριακή Στέγη Σπετσών που βρίσκεται κοντά στον Άγιο Νικόλαο. Την Αναργύρειο και Κοργιαλένειο Σχολή που ιδρύθηκε το 1927. Και φυσικά το ξενοδοχείο Ποσειδώνιο με τους επιβλητικούς του χώρους που σε ταξιδεύουν σε μια άλλη, πολύ αριστοκρατική, εποχή.

spetses 
Τα λιμάνια

Οι Σπέτσες διαθέτουν δύο λιμάνια. Το νέο λιμάνι, το κεντρικό, απέναντι από το Ποσειδώνιο, το εμβληματικό ξενοδοχείο, όπου μπορούν να δέσουν κάθε είδους πλοία και που βασικά εξυπηρετεί τις ακτοπλοϊκές ανάγκες του νησιού καθώς σε αυτό δένουν τα ιπτάμενα δελφίνια που έρχονται από τον Πειραιά αλλά και το ferryboat που κάνει το σύντομο δρομολόγιο Σπέτσες – Κόστα. Για να είμαστε ειλικρινείς, το κεντρικό λιμάνι δεν είναι από τα καλύτερα σημεία για να δέσετε, ειδικά αν έχετε ιστιοφόρο ή μικρό σκάφος, καθώς το λιμάνι ή μάλλον η εξωτερική προβλήτα όπου δένουν τα σκάφη αναψυχής είναι αρκετά εκτεθειμένη σε όλους τους ανέμους ενώ τα απόνερα των πλοίων δυσκολεύουν ακόμα περισσότερο τα πράγματα.

Στο Παλιό Λιμάνι, που είναι δίπλα στο καρνάγιο του νησιού, στην άλλη άκρη του νησιού, δένουν κυρίως ιστιοφόρα και σκάφη αναψυχής, εάν έχουν την τύχη να βρουν θέση.

Και υπάρχει και το κεντρικό λιμάνι στη Ντάπια, κάτω από τη γραφική πλατεία της Επανάστασης με τα διάσημα κανόνια, στο κέντρο της χώρας των Σπετσών, όμως εκεί, δένουν, κυρίως, τα καΐκια, τα θαλάσσια ταξί των Σπετσών και τα μικρά πλοιάρια που κάνουν τα δρομολόγια προς την Κόστα και το Πόρτο Χέλι.

Εάν δεν βρείτε ασφαλές μέρος να δέσετε σε κάποιο από τα λιμάνια, μπορείτε πάντα να μείνετε αρώδου σε έναν από τους υπέροχους κόλπους του νησιού με τα γαλαζοπράσινα νερά!

Καλή διασκέδαση!