Μια νέα εξέταση αίματος μπορεί να βοηθήσει να εντοπίζεται νωρίτερα ο καρκίνος του παγκρέατος, ένας από τους πιο θανατηφόρους καρκίνους. Σε διεθνή μελέτη με 1.785 συμμετέχοντες, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Medicine, η εξέταση PANXEON εντόπισε σχεδόν εννέα στους δέκα όγκους σε πρώιμο στάδιο, όταν η θεραπεία έχει ακόμη τις μεγαλύτερες πιθανότητες να πετύχει. Οι ερευνητές τονίζουν ότι η εξέταση δεν είναι ακόμη διαθέσιμη στους ασθενείς.

Φιαλίδια με δείγματα αίματος σε εργαστήριο. Η νέα εξέταση αναζητά στο πλάσμα του αίματος ίχνη του καρκίνου του παγκρέατος πριν εμφανιστούν συμπτώματα. Φωτογραφία Oleg Yunakov / Wikimedia Commons
Ευαγγελίνα Πλάκας
Τη μελέτη, με τίτλο «Υγρή βιοψία για την έγκαιρη διάγνωση του πορογενούς αδενοκαρκινώματος του παγκρέατος», δημοσίευσε το Nature Medicine στις 16 Σεπτεμβρίου 2026. Επικεφαλής είναι ο Ajay Goel, πρόεδρος του Τμήματος Μοριακής Διαγνωστικής και Πειραματικής Θεραπευτικής στο Ερευνητικό Ινστιτούτο Beckman του κέντρου City of Hope, στην Καλιφόρνια. Πρώτοι συγγραφείς είναι οι Caiming Xu και Alessandro Mannucci. Στην ομάδα των 33 ερευνητών συμμετείχαν επιστήμονες από τις ΗΠΑ, την Ιταλία, την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα και την Κίνα. Το θέμα ανέδειξε πρόσφατα και το Newsweek, σε ανάρτησή του για μια «σημαντική πρόοδο» στη διάγνωση.
Ο καρκίνος του παγκρέατος είναι η τρίτη αιτία θανάτου από καρκίνο στις Ηνωμένες Πολιτείες. Σύμφωνα με το πρόγραμμα SEER του Εθνικού Ινστιτούτου Καρκίνου (NCI), το 2026 εκτιμάται ότι θα διαγνωστούν 67.530 νέα περιστατικά και ότι 52.740 άνθρωποι θα πεθάνουν από τη νόσο. Μόνο το 13,7% των ασθενών ζει πέντε χρόνια μετά τη διάγνωση. Όταν ο όγκος βρίσκεται ακόμη μόνο στο πάγκρεας, το ποσοστό φτάνει το 43,6%. Όταν έχει εξαπλωθεί σε άλλα όργανα, πέφτει στο 3,4%. Μόνο το 15% των περιστατικών διαγιγνώσκεται όταν ο όγκος είναι ακόμη περιορισμένος στο πάγκρεας, ενώ περισσότερα από τα μισά διαγιγνώσκονται όταν η νόσος έχει ήδη εξαπλωθεί.
«Ο καρκίνος του παγκρέατος παραμένει τόσο θανατηφόρος κυρίως επειδή τον βρίσκουμε αφού έχει αρχίσει να κλείνει το παράθυρο για ίαση», δήλωσε ο Goel σε ανακοίνωση του City of Hope. Η νόσος συχνά δεν δίνει συμπτώματα στα πρώτα στάδια, και σήμερα δεν υπάρχει απλή εξέταση για τον έλεγχο των ανθρώπων που κινδυνεύουν. Οι μέθοδοι παρακολούθησης που χρησιμοποιούνται, σύμφωνα με το City of Hope, είναι επεμβατικές, ακριβές και μόνο εν μέρει χρήσιμες.

Ερευνήτρια σε εργαστήριο του Εθνικού Ινστιτούτου Καρκίνου των ΗΠΑ, που χρηματοδότησε εν μέρει τη μελέτη. Φωτογραφία Rhoda Baer / National Cancer Institute
Η PANXEON (από τα αρχικά των αγγλικών λέξεων για την έγκαιρη ανίχνευση του καρκίνου του παγκρέατος μέσω εξωσωμάτων) εξετάζει ένα δείγμα αίματος. Μετρά δέκα μικρά μόρια RNA, τα microRNA, που κυκλοφορούν στο αίμα ελεύθερα ή μέσα σε μικροσκοπικά κυστίδια που απελευθερώνουν τα κύτταρα, τα εξωσώματα. Σε αυτά προσθέτει τον γνωστό καρκινικό δείκτη CA19-9. Ένα πρόγραμμα μηχανικής μάθησης συνδυάζει όλα τα στοιχεία σε μία βαθμολογία κινδύνου. Σύμφωνα με το City of Hope, είναι η πρώτη εξέταση που συνδυάζει αυτά τα τρία είδη βιοδεικτών.
«Οι περισσότεροι βιοδείκτες λένε ένα μόνο μέρος της ιστορίας. Ο συνδυασμός πολλών βιολογικών σημάτων μάς δίνει μια πιο καθαρή εικόνα για το τι μπορεί να συμβαίνει στο πάγκρεας», εξήγησε ο Goel.

Το Ερευνητικό Ινστιτούτο Beckman του City of Hope στο Duarte της Καλιφόρνιας, όπου εργάζεται ο επικεφαλής της μελέτης Ajay Goel. Φωτογραφία Matthew Stringer / Wikimedia Commons
Η μελέτη ήταν προοπτική, δηλαδή οι ερευνητές συνέλεξαν δείγματα από ανθρώπους σε πραγματικές συνθήκες, σε νοσοκομεία τεσσάρων χωρών. Η εξέταση δεν συγκρίθηκε μόνο με υγιείς εθελοντές. «Δεν συγκρίναμε απλώς ανθρώπους με καρκίνο του παγκρέατος με υγιή άτομα», είπε ο Goel στο ιατρικό ειδησεογραφικό μέσο Healio. Στη μελέτη συμμετείχαν και άνθρωποι με αυξημένο κίνδυνο, όπως ασθενείς με κύστεις στο πάγκρεας ή με χρόνια παγκρεατίτιδα, που είναι και οι πιο δύσκολες περιπτώσεις για μια διαγνωστική εξέταση.
Τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά. Μόνα τους, τα δέκα microRNA αναγνώρισαν το 83,8% των όγκων πρώιμου σταδίου στην ομάδα ελέγχου της μελέτης, με ελάχιστα λάθη σε ασθενείς με άλλους καρκίνους του πεπτικού. Μαζί με τον δείκτη CA19-9, η εξέταση εντόπισε το 86,8% των καρκίνων σταδίου Ι και ΙΙ. Τα ψευδώς θετικά αποτελέσματα ήταν 3,2% στους ανθρώπους χαμηλού κινδύνου και 15,6% στους ανθρώπους υψηλού κινδύνου.
Η εξέταση δοκιμάστηκε και σε 67 ασθενείς με κύστεις στο πάγκρεας που χειρουργήθηκαν. Εντόπισε 9 από τους 14 ασθενείς με σοβαρή δυσπλασία, δηλαδή με αλλοιώσεις που μπορεί να εξελιχθούν σε καρκίνο. «Πολλοί άνθρωποι έχουν κύστεις στο πάγκρεας, αλλά ούτε ο ασθενής ούτε ο γιατρός ξέρουν ποιες πρέπει να αντιμετωπιστούν ή να αφαιρεθούν», είπε ο Goel. «Η δυνατότητα να αναγνωρίζεται αξιόπιστα η σοβαρή δυσπλασία στο αίμα θα ήταν μεγάλη πρόοδος.»
Σε 19 ασθενείς οι ερευνητές μέτρησαν τα microRNA πολλές φορές κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Τα επίπεδά τους έπεφταν με τη χημειοθεραπεία πριν από το χειρουργείο και μετά την αφαίρεση του όγκου, και ανέβαιναν ξανά πριν από την υποτροπή της νόσου. Αυτό δείχνει ότι η εξέταση ίσως μπορεί στο μέλλον να βοηθήσει και στην παρακολούθηση των ασθενών.
Ανάμεσα στους συγγραφείς της μελέτης είναι και η Ελληνίδα ογκολόγος Έλσα Αναγνώστου (Valsamo Elsa Anagnostou), καθηγήτρια Ογκολογίας στο Johns Hopkins της Βαλτιμόρης και συνδιευθύντρια του προγράμματος για τους καρκίνους του ανώτερου αεροπεπτικού στο Κέντρο Καρκίνου Sidney Kimmel. Αποφοίτησε από την Ιατρική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών το 2005 και έλαβε εκεί το διδακτορικό της το 2011. Το εργαστήριό της ερευνά τις υγρές βιοψίες, δηλαδή εξετάσεις αίματος που ανιχνεύουν ίχνη καρκίνου.

Το ιστορικό κτίριο με τον τρούλο του νοσοκομείου Johns Hopkins στη Βαλτιμόρη. Στη μελέτη συμμετείχε η Ελληνίδα ογκολόγος Έλσα Αναγνώστου, καθηγήτρια στο Johns Hopkins. Φωτογραφία Art Anderson / Wikimedia Commons
Οι ίδιοι οι ερευνητές ζητούν προσοχή. «Τα ευρήματα μέχρι τώρα είναι συναρπαστικά, αλλά δεν σημαίνουν ότι η PANXEON είναι έτοιμη για κλινική χρήση», είπε ο Goel στο Healio. Στο Newsweek εξήγησε ότι ο πιο ρεαλιστικός ρόλος της θα ήταν μια εξέταση αίματος για την επιλογή των ανθρώπων που ήδη γνωρίζουμε ότι έχουν αυξημένο κίνδυνο, και ότι τα αποτελέσματα δεν αποτελούν λόγο να ξεκινήσει μαζικός έλεγχος σε όλο τον πληθυσμό.
Επιφυλάξεις διατύπωσε και ο γιατρός Suneel Kamath, σε σχόλιό του στο Healio. Χαρακτήρισε τη μελέτη «συναρπαστική» και «πολύ καλή πρώτη προσπάθεια», αλλά εκτίμησε ότι τα νούμερα πιθανότατα δεν είναι ακόμη αρκετά καλά για κλινική χρήση. Κατά τη γνώμη του, η ευαισθησία πρέπει να φτάσει περίπου το 95% και η έμφαση να δοθεί στο πόσο συχνά ένα θετικό αποτέλεσμα σημαίνει πραγματικά καρκίνο. Εκτίμησε επίσης ότι μια τέτοια εξέταση θα κοστίζει τρεις έως τέσσερις φορές περισσότερο από μια αξονική τομογραφία και ότι η προσπάθεια θα διαρκέσει δέκα έως είκοσι χρόνια.
Η μελέτη χρηματοδοτήθηκε από το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου των ΗΠΑ και την ιταλική ερευνητική ένωση για τον καρκίνο AIRC. Σύμφωνα με τη δήλωση συμφερόντων της δημοσίευσης, ο Goel είναι αμειβόμενος σύμβουλος της εταιρείας Biocartis, η οποία έχει δικαίωμα να αποκτήσει την PANXEON. «Η μετατόπιση της διάγνωσης σε πρωιμότερο στάδιο δεν είναι απλώς ένα στατιστικό στοιχείο», είπε ο Goel. «Όσο νωρίτερα βρίσκουμε τον καρκίνο του παγκρέατος, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα να μπορεί ακόμη να γίνει μια ουσιαστική παρέμβαση.»

Το ανθοστολισμένο άρμα του City of Hope στην Παρέλαση των Ρόδων στην Πασαντίνα, τον Ιανουάριο του 2017. Πάνω του βρίσκονταν άνθρωποι που νίκησαν τον καρκίνο, μαζί με γιατρούς και νοσηλευτές τους. Φωτογραφία Prayitno / Wikimedia Commons
Σύμφωνα με το City of Hope, από μια τέτοια εξέταση θα ωφεληθούν περισσότερο όσοι έχουν κληρονομικό κίνδυνο ή οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του παγκρέατος, κύστεις στο πάγκρεας ή χρόνια παγκρεατίτιδα. Πριν φτάσει στα ιατρεία, η PANXEON πρέπει να επιβεβαιωθεί σε μεγαλύτερες μελέτες. Μέχρι τότε, όσοι ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου καλό είναι να συζητούν με τον γιατρό τους το κατάλληλο πρόγραμμα παρακολούθησης.

























