PHOTO: SHUTTERSTOCK
Όταν η «ψυχρότητα» κρύβει κάτι άλλο: Μήπως ο σύντροφός σας ανήκει στο φάσμα του αυτισμού;
Επιμέλεια από την Χριστίνα Πάππας
Σε κάθε σχέση υπάρχουν στιγμές που νιώθουμε ότι δεν μιλάμε την ίδια γλώσσα με τον άνθρωπό μας. Ρωτάτε με τρυφερότητα «πώς πήγε η μέρα σου;» και εισπράττετε μια μονολεκτική, ξερή απάντηση. Ζητάτε κατανόηση σε μια δύσκολη στιγμή και έρχεστε αντιμέτωποι με μια αφοπλιστική, σχεδόν κυνική λογική. Σε μια κοινωνική εκδήλωση παρατηρείτε τον σύντροφό σας να μοιάζει χαμένος, απόμακρος ή να αποχωρεί απότομα, ενώ στο σπίτι επιστρέφει εντελώς εξαντλημένος.
Η πρώτη, αυθόρμητη ερμηνεία είναι συχνά η πιο επίπονη: «Δεν με νοιάζεται», «είναι αναίσθητος», «έχει γίνει ψυχρός μαζί μου».
Κι όμως, στις σύγχρονες σχέσεις, πίσω από συμπεριφορές που εκλαμβάνονται ως έλλειψη ενσυναίσθησης ή συναισθηματική απόσταση, συχνά κρύβεται μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα: η νευροδιαφορετικότητα. Η επιτυχία σειρών και ντοκιμαντέρ όπως το «Love on the Spectrum» άνοιξε ένα παράθυρο στον τρόπο με τον οποίο τα άτομα στο φάσμα του αυτισμού βιώνουν τον έρωτα. Όμως, ενώ στην οθόνη βλέπουμε συχνά ανθρώπους που έχουν επίσημη διάγνωση και πλήρη επίγνωση της ιδιαιτερότητάς τους, στην πραγματική ζωή χιλιάδες λειτουργικοί ενήλικες ζουν χωρίς να γνωρίζουν καν ότι βρίσκονται στο φάσμα.
Όταν αυτή η συνθήκη παραμένει αδιάγνωστη, η συνύπαρξη δύο ανθρώπων μπορεί να μετατραπεί σε ένα διαρκές ναρκοπέδιο παρανοήσεων.
1. Η «ωμή» ειλικρίνεια και η δυσκολία στις ανοιχτές ερωτήσεις
Μία από τις πιο κοινές τριβές στις νευροδιαφορετικές σχέσεις ξεκινά από την ίδια την επικοινωνία. Σύμφωνα με την κλινική ψυχολόγο Δρ Mikki Lee Elembaby, η οποία ειδικεύεται στο φάσμα του αυτισμού, ένα βασικό χαρακτηριστικό είναι η αδυναμία επεξεργασίας γενικών, ανοιχτών ερωτήσεων.
Για έναν νευροτυπικό άνθρωπο, το «πώς είσαι;» είναι μια πρόσκληση για συναισθηματικό μοίρασμα. Για έναν ενήλικα στο φάσμα, η ερώτηση αυτή μπορεί να μοιάζει με γρίφο χωρίς σαφές πλαίσιο. Δεν ξέρει τι ακριβώς περιμένετε να ακούσει: τα βιολογικά του δεδομένα; Την κατάσταση της δουλειάς του; Το ακριβές συναίσθημα της στιγμής;
Ταυτόχρονα, οι απαντήσεις που δίνουν είναι συχνά αφοπλιστικά άμεσες, έως και «ωμές». Αν ρωτήσετε «πώς σου φαίνεται το νέο μου κούρεμα;», ένας σύντροφος στο φάσμα δεν θα σκεφτεί να φιλτράρει την απάντηση για να προστατεύσει τα συναισθήματά σας· θα πει απλώς την κυριολεκτική αλήθεια. Αυτό δεν πηγάζει από κακία ή επιθυμία να πληγώσει, αλλά από έναν εγκέφαλο που λειτουργεί με βάση την ακρίβεια των δεδομένων και δυσκολεύεται να διαβάσει τους άγραφους κανόνες της κοινωνικής αβρότητας.
2. Το βαρύ τίμημα της «μάσκας» (Masking)
- Έχετε παρατηρήσει ποτέ τον σύντροφό σας να καταρρέει συναισθηματικά ή σωματικά μετά από ένα οικογενειακό τραπέζι, ένα πάρτι ή μια απλή έξοδο με φίλους; Πολλοί πιστεύουν ότι τα αυτιστικά άτομα δεν θέλουν κοινωνικές επαφές. Στην πραγματικότητα, πολλοί επιθυμούν βαθιά τη σύνδεση, αλλά η διαδικασία αυτή απαιτεί από εκείνους τιτάνια ενέργεια.
Αυτό οφείλεται στο λεγόμενο masking (συγκάλυψη). Για να λειτουργήσουν σε έναν κόσμο που δεν είναι φτιαγμένος για αυτούς, οι αδιάγνωστοι ενήλικες —και ιδιαίτερα οι γυναίκες— μαθαίνουν από παιδιά να υποδύονται έναν ρόλο:
-
Αναγκάζουν τον εαυτό τους να διατηρεί οπτική επαφή, παρόλο που η αίσθηση αυτή τους προκαλεί έντονο στρες.
-
Προβάρουν νοερά διαλόγους και κοινωνικά σενάρια πριν από κάθε συνάντηση.
-
Μιμούνται εκφράσεις προσώπου, χαμόγελα και χειρονομίες για να δείχνουν «φυσιολογικοί».
Όταν η πόρτα του σπιτιού κλείνει, η μάσκα πέφτει. Το αποτέλεσμα είναι μια βαθιά, ισοπεδωτική εξάντληση. Ο σύντροφος που αποσύρεται στο δωμάτιό του, που αρνείται να μιλήσει ή που επιζητά απόλυτη ησυχία για ώρες, δεν σας απορρίπτει· προσπαθεί απλώς να ανακάμψει από μια υπερφόρτωση αισθήσεων και κοινωνικής πίεσης.
3. Ένα ιστορικό ανεξήγητων διακοπών στις σχέσεις
Η αδυναμία διατήρησης μακροχρόνιων δεσμών είναι ακόμη ένα συχνό σημάδι. Όπως εξηγεί η κλινική ψυχολόγος Δρ Megan Anna Neff, οι ενήλικες που δεν γνωρίζουν ότι ανήκουν στο φάσμα κουβαλούν συχνά ένα περίπλοκο παρελθόν στις διαπροσωπικές τους σχέσεις.
Έξω από αυστηρά δομημένα περιβάλλοντα, όπως το σχολείο ή ο χώρος εργασίας όπου οι ρόλοι είναι ξεκάθαροι, οι προσωπικές σχέσεις απαιτούν διαρκή συναισθηματική διαπραγμάτευση και ερμηνεία μη λεκτικών σημάτων — δύο τομείς όπου τα άτομα στο φάσμα συναντούν εμπόδια. Πολλοί εξ αυτών περιγράφουν σχέσεις ή φιλίες που διαλύθηκαν ξαφνικά, χωρίς οι ίδιοι να καταλάβουν ποτέ τι πήγε στραβά, αφήνοντάς τους με μια μόνιμη αίσθηση ότι είναι ανεπαρκείς ή ότι «κάτι δεν πάει καλά» με εκείνους.
Τα τρία ερωτήματα που αλλάζουν την οπτική
Αν οι παραπάνω καταστάσεις σας φαίνονται γνώριμες για εσάς ή για τον σύντροφό σας, οι ειδικοί προτείνουν τρεις απλές ερωτήσεις αυτοπαρατήρησης:
-
Νιώθετε (ή νιώθει) ότι σε κάθε κοινωνική συνεύρεση πρέπει να «δώσετε παράσταση» αντί να είστε ο εαυτός σας;
-
Σας εξαντλεί σε βαθμό αποστράγγισης η προσπάθεια να διατηρήσετε κοινωνικές ή προσωπικές επαφές;
-
Σας έχουν χαρακτηρίσει επανειλημμένα ως υπερβολικά απόλυτο, ωμό ή αναίσθητο, ενώ οι προθέσεις σας ήταν αγνές;
Από την παρεξήγηση στην κατανόηση
Οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα δεν αποτελούν επίσημη ιατρική διάγνωση, μπορούν όμως να αποτελέσουν την αφετηρία για να αναζητηθεί η βοήθεια ενός εξειδικευμένου ειδικού ψυχικής υγείας.
Το πιο σημαντικό σε μια σχέση είναι η μετατόπιση της ματιάς. Όταν ένα ζευγάρι αντιληφθεί ότι η απόσταση δεν οφείλεται στην αδιαφορία, αλλά σε έναν εγκέφαλο που αντιλαμβάνεται τον κόσμο με εντελώς διαφορετικό τρόπο, η πικρία και ο θυμός δίνουν τη θέση τους στην ενσυναίσθηση. Τα άτομα στο φάσμα του αυτισμού είναι απολύτως ικανά για βαθιά, ουσιαστική και αφοσιωμένη αγάπη. Το μόνο που χρειάζεται είναι να μάθουν και οι δύο σύντροφοι να διαβάζουν ο ένας τη γλώσσα του άλλου, χωρίς προκαταλήψεις και χωρίς μάσκες.
